آهنگستان_1_ آلبوم کمانچه دوره قاجار_محمدجواد بشارتي

پس از امکان یافتن ضبط صدا بر روی لوله های فونوگراف و بعدها بر روی صفحات گرامافون ، از نوازندگانی موسیقیدانان ایرانی صفحات متعددی ضبط شد. که در این میان کمانچه نوازان سهم به سزایی داشتند. صفحات گوناگونی از کمانچه نوازی های حسین خان اسماعیل زاده ، باقر خان رامشگر ، محمدخان و صفدرخان و ... چه به صورت تکنوازی و چه با همراهی آواز بر جای مانده که در این میان گویا سهم باقر خان از بقیه بیشتر بوده است بعضی از این آثار به لطف اهالی هنر و موسیقی ، جسته گریخته بر روی اینترنت هم قرار گرفته است.
هدف این تاپیک حتی المقدور، جمع آوری آثار نواخته شده و برجای مانده از کمانچه نوازان به نام عهد قاجار است. آثاری که با توجه به نیازی که نسل جوان به شنیدن ساز قدما دارد ، می تواند به آشنایی هر چه بیشتر آنان با شیوه های نوازندگی این ساز در دوره ی قاجار کمک کند.
امیدوارم دوستانی که آثاری از این دست در آرشیو دارند در پیشبرد هر چه بهتر این تاپیک کمک کنند.

آثار ضبط شده از کمانچه دوره قاجار

به طور کلی 5 نوبت ،ضبط صفحه از موسیقی دانان ایرانی در دروه قاجار صورت گرفته است :

1- در سال1284 شمسی (1906 م) در تهران با همکاری کمپانی گرامافون که مصادف با آخرین سال حکومت مظفرالدین شاه بوده است.
2- در سال 1290شمسی (1912 م) درتهران ، باز هم توسط نمایندگان کمپانی گرامافون و مصادف با اویل حکومت محمد علی شاه .
3- سفر پاریس ، به سال 1285 شمسی (1907 م) - هیاتی متشکل از هنرمندان ایرانی شامل : آقا حسینقلی فراهانی ، سید احمد خان ، باقرخان ،اسدالله خان ، محمد باقر لبو .
4 - سفر لندن ، به سال 1287 شمسی (1909 م) - شامل هیاتی مرکب از هنرمندان : درویش خان (تار) ، طاهرزاده (آواز) ، باقر خان (کمانچه) ، حسین خان هنگ آفرین (ویولون) ، اسدالله خان (سنتور) و رضا قلی خان نوروزی (آواز)
5- سفر تفلیس ، به سال 1292 شمسی (1914 م) - شامل گروه هنرمندان : درویش خان ، طاهرزاده ، باقر خان ، اقبال السلطان ، و عبدالله دوامی
در این پنج نوبت ضبط صفحه ، از 5 نوازنده ی کمانچه ، آثاری بر روی صفحه ضبط شد که به شرح زیر است :
1- باقرخان رامشگر - فعال ترین هنرمند در عرصه ی ضبط صفحه و برجای گذاشتن اثر و باقی ماندن آن . به طور کلی 78 اثر از کمانچه باقر خان ضبط شده است.
2- حسین خان اسماعیل زاده - که در سال 1912، 16 روی صفحه از وی ضبط شده شامل : 3 صفحه با آواز محمد خان ، ا صفحه با آواز مشهدی روح الله سمسار، 7 صفحه به همراه آواز جناب دماوندی و 5 صفحه سلو
3- صفدر خان - آثار ضبط شده از کمانچه صفدر خان ، که نوازنده ی نی هم بوده ، 7 روی صفحه در سال 1906می باشد . که 2صفحه ی ان همراه با آواز علی خان نایب السلطنه و 5 صفحه ی آن به همراه اواز قلی خان شاهی در دستگاه نوا اجرا شده است.
4 - نایب علی رئیس - در سال 1906 ، 5 روی صفحه از کمانچه وی ضبط شده که به نظر میرسد از نوع مطربی و همراهی با آواز حسین جان رقاص بوده است.
5 - محمد خان - در سال 1906 ، 3 روی صفحه از کمانچه ی وی ضبط شده که به همراه آواز قربان خان شاهی بوده است.